رسانه
رسانه

اما و اگر تنبیه بدنی در مدارس



اما و اگر تنبیه بدنی در مدارس

درخواست حذف اطلاعات
به نام خدای د اما و اگرهای تنبیه و تشویق در مدارس

مدرسه مکانی است با دانش­آموزانی که در سلیقه، آداب و رفتار، خصوصیات جسمی و فیزیکی، اخلاق، دانش و معلومات، استعداد و توان یادگیری، اعتقادات و باورها، سطوح فرهنگی و... دارای تفاوت­های بسیار فاحشی هستند و سعی و تلاش تمام ارکان نظام آموزش و پرورش در این است، تا در خدمت تعالی علمی، تربیتی و اعتقادی محور اصلی آن نظام، یعنی دانش­آموزان باشند. ازین­رو، لازم است تمام ظرفیت­های موجود، مصروف این امرمهم شده و شرایط و بسترتحقق این تعالی، فراهم گردد و همچنین با جدیت در صدد رفع ایرادات بر آمده، تا محور نظام بر مدار صحیح، قرار داشته­باشد. در روند آموزش و دوران تحصیلی دانش­آموزان، فراز و نشیب­های فراوانی وجود دارد که در مواجهه با آن­ها واکنش­های متفاوتی بروز می­کند و به یقین تمامی این واکنش­های رفتاری، ی ان و استاندارد و ب ایۀ اصول و قواعد تعریف­شده، استوار نمی­باشند. اگرچه محوریت آموزش و پرورش بر پایۀ شاگرد بنا شده است، اما نمی­توان و نباید از اهمیت وجودی مهمترین رکن انتقال دانش و معارف، یعنی معلمان غفلت ورزید. درین­راستا همواره، یکی از دغدغه­های اساسی نظام­های آموزش و پرورش در هر کشوری شیوه­های برخورد با تخلفات دانش­آموزان و تخطی آنان از قوانین و مقررات مرسوم در مدارس، با اثربخشی درازمدت و درعین­حال برجای گذاشتن، کمترین هزینۀ اعتباری و شخصیتی برای نظام آموزش وپرورش، می­باشد که لازم است با اتخاذ روش­های تربیتی جامع و سالم به صورت اثربخش، در نهایت منتج به اثر مطلوب گردد و از تکرار رفتار ناسالم پرهیز شود ویا رفتار اصلاح گردیده یا الگوی رفتاری صحیح، جایگزین آن شود. پس در ابتدا لازم است به واکاوی مهمترین دلایل و علل شایع ناسازگاری رفتاری دانش­آموزان، پرداخت، سپس در راستای رفع اشکالات و همچنین تقویت نقاط قوت، نقش عوامل مؤثر را بررسی نمود و در ادامه، برای هر بخش از نهادهای تربیتی مرتبط، مسئولیت و تعهد مشخص، تعریف کرد و هر کدام را م م به ایفای درست وظیفه نمود، ضمن آن­که هزینه­های عملیاتی را نیز باید در نظر داشت. ­

مهمترین علل ناسازگاری دانش­آموزان در مدارس عبارتند از؛

1- مسائل فرهنگی و اعتقادی ( تضادها و کاستی­ها – حرف و سخن به جای عمل)

2- مسائل اقتصادی ( مشکلات معیشتی معلمان از یک طرف و اختلافات طبقاتی خانواد­ه­های شاگردان از طرف دیگر)

3- مسائل اجتماعی ( انواع خشونت خیابانی، وجود بیکاری، اختلافات خانوادگی، اعتیادو... در خانواده)

4- بلوغ (اختلالات تی،هورمونیکی ) - اختلافات تی، اختلالات رشد، تفاوت­های جسمی( قد،رنگ پوست و.. )

5- ایرادات خلقتی( ناتوانی­های حرکتی،جسمی )- تعدد فرزندان در خانواده،

6- مسائل تربیتی، آموزش­های غلط(تناقض­های آموزشی )

7- وجود فضای تهدیدآمیز و ارعاب توسط هم­مدرسه­ای­ها

بدیهی است که هر یک از عوامل مذکور، باعث بروز رفتارهای متفاوتی از جانب دانش­آموزان می­گردد، که به شکل واکنش درونی مثل؛ انزواطلبی، استرس و... و به شکل واکنش بیرونی مثل؛ عصبانیت، بیش­فعالی، آزار دیگران و... نشان داده می­شود. البته ممکن است گروهی هم، واکنش ضعیف­تری نشان دهند ویا با حساسیت کمتری واکنش نشان دهند.

در­هر­ح ، معمولا" در قبال رفتارهای دانش­آموزان ، سه موضع­گیری اتخاذ می­گردد؛ تنبیه - تشویق - رفتار انگیزشی.

طبق اصول تربیتی، وجود هر سه اهرم عنوان شده و استفادۀ بجا و بموقع این ابزارها و همچنین پرهیز از افراط­و­تفریط و رعایت اعتدال در اعمال این فاکتورها، امری بدیهی بوده و لازمۀ شکل­گیری درست شخصیت فرد می­باشد. تأثیر موضع­گیری­های عنوان­شده، در رفتار شاگردان، به صورت اصلاح (بهبود)، تشدیدرفتار اشتباه و خاموشی( کاهش و یا ترک موقتی) نمودار می­گردد. اگر در مواجهه با رفتارهای دانش­آموزان، واکنشی صحیح صورت گیرد، به­نحو چشمگیر در کاهش رفتارهای پرخطر و بهبود رفتارهای کم­خطر و تقویت رفتارهای سالم اثرگذار خواهد بود. روش­های تربیتی، باید فرد را با­شناخت بار بیاورند و رفتار درست را ملکۀ ذهن وی نمایند، همچنین باید این فهم را ایجاد کنند که کودک و نوجوان به شدت مورد علاقه است و هدف غایی، اصلاح رفتار نادرست وی می­باشد. در واقع در موارد بسیاری رفتار کودک بازتاب رفتار بزرگترهاست و البته، شایان ذکر است که، بیشتر آسیب­های اجتماعی و طبیعی، از طریق خانواده به کودک تزریق می­شود. پس لازم است که آموزش خانواده­ها نیز همگام و متناسب با آموزش­های تربیتی برای مربیان و معلمان به­صورت جدی و مستمر پیگیری شود. ضرورت دارد، به اجمال، در باب مفاهیم فوق، توضیحاتی ارائه گردد؛ ­ الف تنبیه؛ تنبیه یعنی ایجاد محرک بازدارنده و ناخوشایند در برابر رفتاری غیرمتعارف و تلاش برای تغییر،اصلاح و یا مجازات.

هدف اصلی تنبیه، اصلاح رفتار اشتباهی است که صورت گرفته است، اما گاهی لازم است الگوها و ساختارها نیز تغییر کنند.

تنبیه اشکال و انواع متفاوتی دارد که در دو دسته­بندی می­توان مورد بررسی قرار داد؛ دستۀ اول - تنبیه غیرمجاز( خشونت) ؛ معمولا" این نوع تنبیهات، به صورت­های؛

1- کلامی - نظیر؛ توهین، تحقیر، سرزنش 2- شخصیتی – نظیر؛ ایجاد حس گناه 3- عاطفی- نظیر؛ محرومیت از علاقه و عاطفه 4- افی – نظیر؛ ترساندن از خدا 5- فیزیکی که به شکل تنبیه بدنی صورت می­پذیرد.

این شکل از تنبیه از دیدگاه روانشناختی، عقلایی، عاطفی و قانونی شدیدا" نکوهش شده و پرهیز داده می­شود و جهت جلوگیری از ارتکاب آن، باید تد ری قانونی و پیشگیرانه شیده شود. تنبیه به­دلیل آثار م ب و زیان­باری که بهمراه دارد، همواره مورد نکوهش بوده است. تنبیه و خشونت، روشی برای س وش گذاشتن بر رفتار غلط فرد است و بیشتر از آن­که فرد را اصلاح نماید، ممکن است باعث تشدید رفتار نادرست وی شده و یا اختلال­های رفتاری دیگری نظیر؛ پنهان­کاری، دروغگویی، کاهش اعتماد به نفس، کاهش هوش و خلاقیت، ترسویی، افسردگی و بیماری­های روانی و عصبی و... را ببار ­آورد و جسارت فرد را در انجام رفتارهای هنجارشکنانه و با چاشنی شدن حس تلافی­جویانه بیشتر می­نماید و گرۀ کور رفتاری را کورتر می­کند. اگر فرض را براین بگذاریم که آثار ضرب­و­جرح ناشی از تنبیه بدنی، عموما"برطرف گردد، اما می­تواند آسیب­های جسماتی بسیاری، ازجمله؛ لکنت زبان، استرس، پرخاشگری و.. را بر جای نهد، علاوه براین­که، آثار ویران­کننده روحی و روانی بر روح و روان فرد، غیرقابل کتمان است و سرخوردگی ناشی ازآن، در تمام طول زندگی، سایه­افکن خواهد بود. خشونت در رفتار و تنبیه بدنی، به کودک می­آموزد که هرگز نباید بر عصبانیت خویش کنترل داشته­باشد و با زور، تحکم، تهدید، فحاشی و... می­توان آن­را ابراز نماید. اگرچه تنبیه ح ­های متفاوتی دارد، ولی غالبا" به دلیل برجای گذاشتن رد و اثر، بیشترحساسیت­ها بر روی تنبیه بدنی می­باشد و متأسفانه اقسام دیگر آن مغفول مانده­است. در صورت حادث شدن تنبیه به هر قسم آن، باید به علل و انگیزه­های تنبیه، توجه خاص داشت و این مسأله را مدَنظر داشت که نفی تنبیه بدون فراهم آوردن بستر آموزشی و تربیتی صحیح، فقط پاک بخشی از راه­حل است، اگرچه در بعضی موارد، حادث شدن تنبیه بدنی، عدم کنترل مدرسه بر رفتار بوده­است، ولی وجود عادت­های ناهنجار آزاردهنده و غیرقابل تحمل در جامعه را نمی­توان و یا اساسا" نباید از نظر دور داشت. در واقع لازم است برای بسیاری از رفتارهای هنجارشکنانه و خارج از قواعد قانونی و شرعی تدبیری بجا و شایسته شید، و چه بسا وجود زیرساخت­های رفتاری مدیریت­شده در نظام آموزش و پرورش، شاید مجال عرض­اندام برای بسیاری از اقدامات قانون­شکنانه را در مدرسه فراهم ننماید. اگرچه تنبیه بدنی آثار م ب بسیاری به همراه دارد که بعضا" جبران لطمات جبران­ناپذیر آن برای بعضی افراد، سخت و غیرممکن است. و علاوه برآسیب­های جسمانی، از لحاظ روحی و عاطفی نیز، فرد را به ویرانی می­کشاند، اما گاهی اوقات مسأله تنبیه بدنی مستمسکی برای نوعی عقده­گشایی از کمبودهای موجود و نارسایی نظام آموزش و پرورش می­گردد و عده­ای بدون توجه به عواقب دامن­زدن به چنین مقولاتی، اقدام به موج­سواری می­نمایند و بهرۀ امروز خویش را به ت یب وجهۀ معلمان ترجیح می­دهند و نسبت به بازخوردها و پس­لرزه­های احتمالی شوم آن بی­توجه هستند، حال آن­که، در واقعیت از کمبودها و کاستی­های نظام آموزش و پرورش بی­اطلاع می­باشند. اگرچه تنبیه بدنی دانش­آموزان اقدامی غلط و نادرست است، اما ا اما"همیشه ناشی از ناکارآمدی و دلیل محکمی برای نادیده­انگاشتن دیگر توانایی­های معلم مربوطه نمی­باشد و البته، برای ریشه­کنی و یا حداقل کاهش این پدیدۀ شوم، باید با خاطیان برخورد قانونی نمود. اما در صورت حادث­شدن چنین رویدادی باید رسانه­ها، مدیران آموزش و پرورش، خانواده­ها و دیگران، کمی خویشتن­داری پیشه نمایند و با مسأله با سعه­صدر بیشتر، برخورد نموده و با چاره­ شی مدبرانه، شأن جامعه فرهیختۀ معلمی را نیز، رعایت نمایند، تا هم موجبات دلسردی و یأس زحمت­کشان عرصۀ تعلیم و تعلم را فراهم نیاورند و هم فرصتی برای سوءبرداشت­ها ایجاد نکنند و در عین­حال ضمن کاهش اثرات م ب ذهنی، از فرد آسیب­دیده به­نحو شایسته، دلجویی نمایند و با رعایت عد با خاطی رفتار نمایند.

در شکل­گیری تنبیه غیراصولی در مدارس، دلایل متعددی دخ دارند، که می­توان به اهم آن­ها، اشاره نمود؛

1- تنبیه با هدف اصلاح رفتار اشتباه و برقرای نظم و انضباط و یا بهبود وضعیت درسی

2- عدم رضایت شغلی بین بخشی از معلمان

3- یکنواختی و عدم جذ ت و پویایی لازم در دروس

4- عدم توانایی کنترل معلمان و کارکنان مدرسه در مدیریت خشم و ناتوانی در تبدیل آن به پرخاشگری

5- عدم برخورداری از آموزش­های تربیتی، شغلی مناسب برای بخشی از جامعۀ معلمان

6- عدم توجه به مسائل روان­شناختی از قبیل رنگ، ترکیبات، موسیقی، فعالیت­های بدنی، امکانات رفاهی و تفریحی و..

7- وجود برخی دوگانگی نظام آموزش و پرورش در تدوین و ابلاغ بخشنامه­ها و دستورالعمل­ها مثل دریافت وجوه مشارکت

8- نمایش و ترویج خشونت در جامعه توسط نهادهای دیگر مثل رسانه­ها، بدون رعایت شرایط مخاطبان

9- شرایط فیزیکی مدارس، ظرفیت محدود کلاس­ها، تعدد دانش­آموزان در کلاس، امکانات موجود در مدرسه، نوع سیستم­های آموزشی، شیوه­های تدریس

اگرچه ممکن است، موارد مذکور، تمام عوامل مسبب تنبیه بدنی در مدارس نباشند، ولی مسلما" بهبود شرایط و حذف فاکتورهای محرک، در کاهش آن تأثیر چشمگیری خواهد داشت. مسلم است، اگر چه سعی و تلاش بر ارتقای سطح کیفی و کمی رفتاری است، اما واقعیت این است که، با وجود شرایط موجود، مبادرت به تنبیه غیرمجاز، به اشکال و انحای متفاوت و به صورت مطلق، اجتناب­ناپذیر به­نظر می­رسد و بعید است، ی که دشواری­های حضور در کلاس درس را درک نموده­باشد و اختلافات موجود در سلایق، آداب و رفتار، خصوصیات جسمی و فیزیکی، اخلاق، معلومات، استعداد ، اعتقادات ، سطح فرهنگی دانش­آموزان را مشاهده نماید، بتواند ادعا نماید که، در مواجهه با رفتارها و کردار دانش­آموزان، همیشه و کاملا" ایده­آل و منطبق بر قواعد منطقی و قانونی، عمل نماید و کاملا" از هر نوع خشونت، چه نوع کلامی ویا بدنی دوری نماید. لذا منطق حکم می­کند در مواجهه با حادث­شدن رویدادهای خفیف و با شدت کم، انعطاف بیشتری به­ ج داد و منصفانه­تر و با نرمش بیشتری داوری کرد. بسیاری از رفتارهای ک ن و نوجوانان نظیر؛ اختلال تمرکز، لجبازی، تمایل به حس استقلال، تمایل به جلب توجه و...، که در نظر بعضی نوعی بی­انضباطی و شلوغ­کاری محسوب می­شود، کاملا" طبیعی است و از مختصات رشد به حساب می­آید. ازین­رو باید ، خصوصیات رفتاری ک ن و نوجوانان به­درستی آسیب­شناسی گردند. گروهی از رفتارهای ناهنجار ک ن نیز، بازخورد­ و ع ­العملی­ طبیعی در­برابر رفتار بزرگترهاست، بخشی از رفتارهایشان نیز ممکن است از بی­تجربگی باشد. اگر نهادهای تربیتی بتوانند رفتارهای اخلاق­مدارانه و قانون­مندانه منطبق بر ذات انسانی را درست در جامعه نهادینه نمایند، خودبخود به مقدار قابل توجه­ای، وم انجام تنبیه نیز از بین خواهد رفت. در واقع بیشتر ناهنجاری رفتاری، ناخواسته و منبعث از تربیت غلط رفتاری است، که به­دلیل عدم استقرار مقررات محکم و استوار و یا اجرای ناقص آن­ها، با لجبازی حتی بعضا" از طرف قشر تحصیل­کرده و فرهیخۀ جامعه، مورد بی­حرمتی واقع می­شوند و متأسفانه به دلایل متفاوت ترجیح داده می شود که نادیده انگاشته شده و یا آن­چنان که باید، مورد توجه قرار نگیرند. ساده انگاری است اگر تصور نماییم با ا اج یک معلم راه­حل مناسبی برای رفع این مشکل اساسی یافته­ایم. هر روز دانش­آموز شاهد انواع متفاوت خشونت و به اشکال مختلف در جامعه است که سکوت نهادهای مسئول، در توسعه و اشاعه آن کمک شایانی می­باشد. اگر به علل شایع ناسازگاری رفتاری ک ن توجه شود، می­توان به عمق بحران بیش­تر پی برد.

دستۀ دوم تنبیه مجاز؛ اقسامی از تنبیه است که با در نظرگرفتن شرایط خاص توصیه و حتی تجویز می­شود.

مسأله اساسی در انجام اقسام و اشکال تنبیۀ مجاز، زمان، مکان، چگونگی و روش انجام آن است. باید توجه داشت اگر دانش­آموزی احساس نماید هیچ و یا هیچ نمی­تواند مانع ار حضور وی در مدرسه باشد و همواره مسیر بازگشت وی به مدرسه، با ارتکاب هر نوع ناسازگاری وی، بدون داشتن تاوان و مجازاتی صرفا" با اخذ تعهد بدون داشتن هیچ ضمانت لازم و قابلیت اجرایی هموار است و هر نوع اقدام قهریه ویا خشونت­بار از طرف مدرسه نیز اقدامی مجرمانه تلقی می­گردد، جسارت انجام هر گونه تخلفی را بر خود روا می­داند و از حداقل مقررات و قوانین مدرسه نیز تخطی می­نماید. لذا لازمه تدوین دستورالعمل تنبیهی مناسب و سازگار با قانون و اصول تربیتی، امری مهم و حیاتی به­شمار می­آید. آیین­نامۀ اجرایی مدارس مصوب شورای عالی آموزش و پرورش (1379) فصل 6 ماده 76، موارد تنبیهی را که معلمان و مسئولان مدرسه مجاز هستند در صورت تخلف دانش آموزان آن هم به شرطی که راهنمایی ها و چاره جویی های تربیتی در آنها مفید و مؤثر واقع نشده است اعمال کنند. احصاء کرده است. این موارد از این قرارند؛
1- تذکر و اخطار شفاهی به طور خصوصی
2- تذکر و اخطار شفاهی در حضور دانش آموزان کلاس مربوطه
3- تغییر کلاس در صورت وجود کلاس های متعدد در پایه، با اطلاع اولیای دانش آموز
4- اخطار کتبی و اطلاع به ولی دانش آموز
5- ا اج موقت از مدرسه با اطلاع قبلی ولی دانش آموز حداکثر برای سه روز
6- انتقال به مدرسه دیگر
ماده 77 همین آیین نامه تأکید می کند « هر گونه تنبیه دیگر از قبیل اهانت، تنبیه بدنی و تعیین تکلیف درسی به منظور تنبیه ممنوع است. »

اگرچه تنبهات فوق ممکن است، در مواردی مؤثر واقع شود، اما به نظر می­رسد تا زمانی که اثرات نامطلوب حادث شدن هر بند این تنبیهات، توسط فرد خاطی ادراک نگردد، نمی­توان آن­ها را کارا و مؤثر دانست. پس لازم است علاوه بر اعمال تنبیهاتی از این­دست، القای این ذهنیت انجام گیرد که، درصورت روی دادن هر مورد تنبیهی، لطمۀ بزرگی به فرد وارد شده است و وی را از فرصت­های خوب بسیاری محروم کرده است، نه این­که برای فرد خاطی نویدبخش ادامۀ شیطنت­هایش باشد. یعنی این تنبیهات باید نقطۀ توقف تخلفات و هنجارشکنی وی و نقطۀ آغاز تغییرات رفتاری وی به سمت مطلوب باشد، در عین حال که نباید از دیگر روش­های تربیتی غافل ماند.

« اِنَّ العاقِلُ یَتَّعِظُ بِالاَدَبِ وَ البَهائِمُ لا یَتَّعِظُ الاّ بِالضّربِ » علی (ع) می فرمایند؛

دمند، با ادب پند می آموزد و حیوانات با کتک و زدن تربیت می شوند

شتاب­زدگی در اعمال تنبیه، عواقب خوبی به همراه ندارد، لذا رعایت آرامش و خویشتن­داری، تا اندازۀ زیاد، آثار زیان­بار آن­را کاهش می­دهد. ازین­رو، مهمترین نکاتی را که، در انجام تنبیه باید رعایت نمود، عبارتند از؛

1- بهترین شیوه­های تنبیه­، تنبیه عاطفی و محروم از امتیازات و برخی امکانات رفاهی، نظیر؛ تلویزیون و رایانه است.

2- احساس ن یتی از تخلفات کودک، واضح و روشن بیان شود و والدین، به صورت جدی، خواستار اصلاح رفتار نامناسبش باشند.

3- تنبیه نباید مدت­دار باشد، بلکه با احساس ندامت و تمایل به جبران اشتباه، لازم است وضعیت به ح طبیعی برگردد.

4- تنبیه باید هماهنگ و نظام­یافته باشد و اگر یکی از والدین اقدام به تنبیه نمود، دیگری، ضمن اظهار تأسف و ابراز ناراحتی، کودک را کاملا" از پشتوانۀ عاطفی محروم نکند.

5- تنبیه باید عادلانه و آگاهانه باشد و هدف، اصلاح رفتاری بوده و عمل کودک را مورد خطاب قرار دهد نه شخصیت وی.

6- متناسب با نوع رفتار باشد و درعین­حال، یک­جانبه بوده و همراه با تمس و تهییج خشم کودک و یا به شکل تنبیه بدنی نباشد.

7- تنبیه باید ثابت باشد و به کودک تفهیم شود که درصورت تکرار اجتناب­ناپذیر است.

ب تشویق ؛ تشویق نیز مانند تنبیه، انواع متفاوتی دارد و اگر درست اجرا نشود، نه تنها هیچ تأثیری نخواهد داشت، بلکه اثر مع برجای خواهد گذاشت و رفتار مناسب را به رفتاری پرخطر تبدیل خواهد کرد و حتی ممکن است در صورت اعمال ناصحیح، بیشتر از تنبیه غیرمجاز، م ب و ویران­گر باشد. تشویق می­تواندگاه به صورت رفتاری دوستانه و نگاهی محبت آمیز باشد و باید توجه داشت که تشویق به سن و درک کودک و نوع عمل او بستگی دارد. تشویق در کودک احساس رضایت ایجاد می­کند و باعث رشد و اعتماد به­نفس وی می­شود و ضمن شکل­گیری نگرش مثبت، احترام متقابل به دیگران و ارزش­گذاری به منش انسانی را موجب می­شود. برای تأثی ذیری بهتر تشویق لازم است، با ترسیم الگوهای مجسم و تعریف­شده و با ارزش­گذاری رفتار، تلاش کودک را در دست­ی به الگوی طرح­شده ترغیب نمود. هدف از تشویق و تأیید، حمایت از رفتارهای مثبت و تأکید بر اعمال و رفتار صحیح و سالم است . مهمترین قواعد و اصولی که در تشویق باید رعایت کرد عبارتنداز؛ 1- هدف از تشویق باید مشخص باشد. هدف اساسی تکرار رفتار مثبت است.

2- تشویق دارای علت معین، به اندازه و متناسب با رفتار و با رعایت روحیۀ فرد به صورت زبانی، عاطفی، مالی و... انجام پذیرد.

3- آن­چه که باید مورد تحسین قرار گیرد نوع رفتار است،نه فرد. زیرا تحسین و تمجید افراد، ضمن ایجاد شائبۀ تملق­گویی، باعث غرور و تکبر خواهد بود.

4- تشویق باید حس رقابت را در دیگران تهییج نماید و به­گونه­ای انجام گیرد که حسادت ایجاد ننماید.

5- اگر تشویق همیشگی و بدون هدف و بهانه و درقبال هر رفتارکودک باشد، نوعی انتظار و توقع کاذب به­همراه خواهد داشت.

6- در سایۀ تشویق، باید استعداد ک ن شناسایی شود و روحیۀ پشتکار و میل به تمرین بیشتر را در وجود کودک تقویت نماید.

ج رفتارهای انگیزشی ؛ مجموعه رفتارهایی منطبق بر فطرت انسانی، که پایه­های شعوری و اعتقادی و عاطفی افراد را تحریک نموده و در جهت مطلوب تقویت می­نماید. این­گونه رفتارها، تلفیقی مؤثر و کارآمد از تشویق و تنبیه مجاز در راستای دست­ی به الگویی جامع و کامل ترسیم می­شوند و نقاط ضعف و سست رفتاری فرد را پوشش داده و اصلاح می­نماید و نقاط قوت و توان­مندی وی را بهبود بخشیده و ضمن جهت­دهی و پویابخشی لازم، فرد ­را در جهت تعالی و به کمال رسیدن سوق می­دهد. رفتار انگیزشی ب ایۀ خودباوری و خوداتکایی استوار است. انگیزه­ها، برخلاف تنبیه و تشویق که عموما"دارای محرک­های بیرونی هستند، از درون فرد می­جوشد و مسیر زندگی فرد را از درون، مدیریت می­نماید. اگر فردی، درست خود را بشناسد و درصدد رفع ایرادات و تقویت توان­مندی خویش برآید، کمتر نیرویی می­تواند وی را از نیل به اه ش منصرف کند. پس لازم است در دوران تحصیل کودک، که از توان لازم برای شناخت خویش عاجز است، وی را تا رسیدن به بلوغ و آگاهی،همراهی کرد و مشفقانه موانع و موفقیت­ها را به وی شناساند و مانع از آن شد که در برابر آسیب­ها، تسلیم ش ت شود و در برابر موفقیت­ها، دچار غرور و تکبرگردد. هدف اصلی و وجی نظام تعلیم و تعلم هدایت افرادی شایسته برای تصدی امور و مدیریت کشور در آینده­ای نه چندان دور می­باشد که لازم است افرادی متخصص ودرعین حال متعهد به جامعه باشند تا بتوانند چرخ مسئولیت محولۀ به خویش را در مسیر درست بچرخانند. لازم است به ک نمان اهمیت قانون­مداری و نظم را بیاموزانیم، معمولا معلمان باسوادتر در برابر سستی­ها و شیطنت­ها و حتی ناملایمات رفتاری دانش­آموزان شکیبایی بیشتری به ج می­دهند و تلاش می­نمایند و با ایجاد محرک­های ذهنی مناسب شرایط را به سمت مطلوب تغییر دهند. تنبیه بدنی دانش­آموزان به هیچ وجه امری قابل دفاع نیست، ولی رفع آن نیز باید به بهترین شکل و با کمترین آثار م ب به بدنه نظام آموزش و پرورش و شأن معلمان همراه باشد. معلمان به دلیل فقدان نظام حقوقی شایسته شأن و مقام معلمی به شدت سرخورده هستند و مجبورند هر نوع توهین و بدرفتاری را از طرف شاگردان و اولیاء تحمل نمایند. این واقعیت را باید پذیرفت که، نظام آموزشی در ایران، هنوز نتوانسته است بین مفاهیم و محتوای آموزشی از یک طرف و هنجارهای اجتماعی از طرف دیگر، ارتباط سالم و مؤثری برقرار نماید و آموزه­های دانش­آموزان را در جهت تعالی فضائل اخلاقی، اعتقادی و اجتماعی نهادینه نماید. بدیهی است هرچه جامعه­ای با الگوهای توسعه یافتگی فاصلۀ بیشتری داشته باشد، شکل­گیری رفتارهای سالم در آن جامعه ناقص و نادرست صورت خواهد گرفت. نظام آموزش و پرورش باید هرچه سریع­تر در باب این مسأله چاره­ شی نماید، ازین­رو لازم است با احیای جذب معلمان آموزش دیده و بهره­گیری از متخصصان کارکشتۀ جامعه­شناسی و علوم تربیتی به صورت زیرساختی به رفع این معضل بزرگ مبادرت ورزد. پرواضح است، برای داشتن جامعه­ای سالم و پویا، باید مشوق تعالی بود و ایرادات و عیوب رفتاری آینده­سازان این مرزوبوم، به بهترین شکل اصلاح گردد، تا در آینده­ای نزدیک، برای تصدی تمام امور جامعه افرادی شایسته و سزاوار و درخور شأن ایرانی مسلمان داشته­باشیم و بعضا" مجبور به انتخ بین بد و بدتر نباشیم.

راه­های بهبود ایرادات رفتاری دانش­آموزان

شاید بتوان در سنوات اولیه مدرسه از طریق ارتباط بیشتر با خانواده، کنترل بیشتری بر رفتار ک ن داشت ، اما به مرور ممکن است خانواده را نیز به واکنش تقابلی وادارد و حتی خانواده­ها نیز در تخطی از قوانین و مقررات با دانش­آموز خاطی همراه همگام گردد. اولین گام برای اصلاح وجود انگیزه­های اصلاحی است، یعنی لازم است مدرسه، خانواده و جامعه به­راستی، خواهان اصلاح ویا بهبود وضعیت موجود باشند و صرفا" در سایۀ اه تبلیغاتی و به صورت موقتی و گذار وارد این عرصه نشوند و با طرح برنامه­هایی زمان­بندی شده و با صبر و حوصله و شکیبایی یک­صدا، درصدد اصلاح فضای فرهنگی جامعه باشند. داشتن برنامه و هدف برای بهبود و اصلاح اختلالات رفتاری باید در چارچوب طرحی ملی تعریف گردد و تلاش شود تمام عوامل مسبب ایرادات را زدود و یا با آموزش­های لازم از شدت آن­ها کاست. با این­حال به نظر می­رسد مهمترین مسائلی که باید در آموزش و پرورش مورد توجه و کالبدشکافی جدی­تر قرار گیرند، به شرح ذیل است؛

1- توجه به بهداشت روانی و تأمین نیازهای عاطفی

2- تأمین هزینه­های مالی مستقل باید در نظر داشت برای بدست­آوردن بهترین نتیجه، لازم است هزینه­های ان را نیز پذیرفت.

باید توجه داشت اگرچه نمی­توان تمام ایرادات رفتاری همۀ نوجوانان را برطرف نمود، ولی می­توان با رفع در افراد اصلاح­پذیر، این روند را در جهت مطلوب و به­نحو شایسته کاهش داد.

3- تقویت بخش مشاوره و برخوداری از نیروی کار مجرب و توانمند مخصوصا مدرسه حاشیۀ شهری

(معمولا در مدارس روستایی که دارای سطح فرهنگی یکنواختی می­باشند و فضای فیزیکی محل زندگی بازتر و آزادتر است و دانش­آموزان به شکل مطلوب­تر و بهتر، هیجانات و اشتیاق طبیعی دوره­های رشد را آزاد می­نمایند و لذا رفتارهای پرخطر را بهتر می­توان مدیریت نمود و عموما" دانش­آموزان مدارسی که بیشتر مورد توجه هستند نیز به دلیل برخورداری از فضای فیزیکی مطلوب و کنترل بیشتر خانواده­ها بر روند تحصیلی و توجه بیشتر نهادهای تربیتی – آموزشیدر مدارس حاشیۀ ا، علاوه برآن­که تداخل فرهنگی بیشتری به چشم می­خورد.)

4- هماهنگی مستمر و بیشتر مدرسه و خانواده

5- تشویق، تحسین و راهنمایی، بهترین راه­کار برای تقویت رفتار درست و شکل­گیری انگیزۀ قوی و قدرتمند برای اصلاح

6- محروم شاگردان در مدرسه و خانواده از بعضی امتیازات به­صورت هماهنگ و مدیریت شده – بی­اعتنایی موقتی

7- عصبانیت، عدم کنترل بر رفتار، طولانی مسیر اصلاح

8- پرهیز از اقدام خشونت­طلبانه و یا تلافی­جویانه

9- تمرین رفتارهای مثبت، نهادینه رفتار سالم

10- قاطع بودن، ثبات قدم در اعمال روش­های تربیتی

11- ایجاد فضایی آرام و بدون تنش و استرس در خانواده

12- برنامه­ریزی اوقات فراغت با برنامه­هایی مفید و متنوع و نشاط­آور

13- تنظیم و طراحی برنامۀ روزانۀ جامع و اصولی، استراحت کافی، ورزش مستمر، مدیریت بازی­های رایانه­ای در منزل

14- مدرسه دانش­آموز محور، دانش­محور و استفاده از حداکثر ظرفیت­های تکنولوژیکی مدارس

آثار و تبعات سوءاخلاق در جامعه ایران، برهیچ­ پوشیده نیست و به یقین تمام ناهنجاری­های رفتاری موجود، از علائم این بیماری است که باید به سرعت آن­را مداوا نمود. امید است در سایۀ نگاه مسئولانه ، نگران کمیت و کیفیت رفتاری در نظام آموزش و پرورش بود و به جای پاک صورت­مسأله، قبل از محقق­شدن پیامدهای سوءرفتار، چاره­ شی نمود و در قالب طرحی ملی، رفتار متناسب با شأن جامعۀ ایرانی – ی تدوین نمود و با فراهم زیرساخت­های لازم، الگوهای صحیح رفتاری را نهادینه نمود.

اگرچه در تمام موارد مطروحه، کانون توجه بر روی دانش­آموز و نهادهای مرتبط با وی، بوده است، اما لازم است، کمی هم نگاه­ها را به سمت سنگ زیرین آسیاب نظام تعلیم و تربیت، یعنی معلمان شریف معطوف داشت و برای حمایت از این قشر مظلوم، حداقل حقوقی قائل بود. مقاله­ای به تاریخ 27 اسفند1392 ، با موضوع ضرورت تدوین منشور حقوقی معلمان به قلم حقیر در رو مۀ اطلاعات به چاپ رسید و برخلاف امید به گوشۀ چشمی از جانب مسئولین امر مورد عنایت واقع نشد. این مقاله که درددلی از عضو کوچکی از جامعه فرهیختۀ معلمان بود، اشاره به ناعد ی بزرگ حقوقی دارد که کاملا" مغفول مانده است.لازم به ذکر است، فقدان بیمه مسئولیت جامعه معلمان نیز معضلی است که لازم است در باب آن تدبیری شیده شود تا در صورت روی دادن حادثه­­ای شغلی نظیر؛ تنبیه ناخواستۀ دانش­آموز، فقط توبیخ و تنبیه!! در انتظار معلم محترم نباشد و تمام جامعه به چشم یک جانی با گناه­ نابخشودنی با وی رفتار ننمایند و بخشی از هزینه­های ناشی از خسارات را در قالب بیمۀمسئولیت، جبران نماید تا در صورت وارد آمدن آسیب جدی در تأمین منابع مالی مشکلی پیش نیاید و در عین حال حقوق آسیب­دیده مصدوم پایمال نگردد. بسیار اتفاق افتاده­است خانوادۀ فرد آسیب­دیده، با وجود تأثر شدید ناشی از حادثه به دلیل نامساعد بودن شرایط مالی ضارب، و با وجود ن ریتی، کوتاه آمده و از دیۀ خویش چشم­پوشی می­نمایند و گاهی نیز مسأله با وجود دلخوری و به روش ریش­سفیدانه و بدون رعایت حق­الناس حل می­شود، بدون آن­که خسارت­های مالی آن جبران شود. پرداخت دیه یقینا" هرگز نمی­تواند یام روح و روان رنج­کشیدۀ دانش­آموزان آسیب­دیده باشد و نه از درد و تألم روحیۀ رهاشدۀ معلم از یک اتفاق بعضا" ناخواسته نمی­کاهد، اگر تنبیه رفتار غلط را اصلاح نمی­کند، به همان اندازه سکوت دربرابر آن و نادیده انگاشتن اشکالات تربیتی موجود، جامعه را به سوی رستگاری سوق نخواهد داد. پس همت مردانۀ همۀ نهادهای تربیتی و آموزشی جامعه را طلب می­کند تا با نهادینه الگوی رفتاری صحیح، مبتنی ب ایۀ آموزه­های دینی و اخلاقی، تعریف روشنی از رفتارها به­عمل آرد و آن­گاه روش­های برخورد تخطی از الگوها را مشخص نماید و در صورت ارتکاب رفتار غیرمتعارف نهاد و یا ارگان مسئول رسیدگی به آن تعیین گردد و آیین­نامه­های رفتاری تبیین شود. آن موقع است که ع از این چارچوب و اقدام خشونت­آمیز، قابلیت رسیدگی و بازخواست خواهد داشت.

جامعه ایران ی شایسته چنین مقام و جایگاهی است. آیا براستی به چنین موقعیتی دست یافته­ایم؟ تحقیر خاطی دقیقا" شبیه همان رفتار صورت گرفته از طرف فرد خاطی است که از دید ما رفتاری ناشایست و درخور مجازات بوده­است و در واقع برای اصلاح رفتار غلط فرد، از همان شیوه علیه وی استفاده نموده­ایم و در عین حال به رفتار وی انتقاد داریم و خواهان اصلاح رفتار وی هستیم بدون این­که خودمان از ع ­العملی عاقلانه و از روی تدبیر پیروی نماییم.

در قبال رفتار ناشایست یک دانش­آموز تمام ارکان جامعه مسئول هستند و اگرچه وظیفه آموزش و تربیت نسل آینده بر دوش نظام آموزش و پرورش است ولی این به این مفهوم نیست که دیگر بخش­های جامعه مسئولیتی در قبال این مهم ندارند و تمام این بار مسئولیتی را مدرسه باید بر دوش بکشد. رسانه­های جمعی، نهادهای نظارتی و امنیتی، وزارت فرهنگ و ارشاد ی، جامعۀ ون و... با تمام توان، باید همراه و هم­دوش نظام آموزش و پرورش باشند تا این وظیفه مهم به نحو شایسته به انجام برسد و شایستگی­های تربیتی و انضباطی، به منصۀ ظهور برسد. به امید آن­روز

محمدرضا رستمان دبیر متوسطۀ اول آموزش و پرورش ناحیۀ 2 ساری

منابع مورد مطالعه:

1 ـ على اکبر دهخدا، لغت­نامه

2- محمدبن حسن حرّ عاملى، وسائل الشیعه

3- علی اکبر سیف، روانشناسی تربیتی (روانشناسی آموزش و یادگیری)

-۲ سیداحمد زرهانی ، عزیزالله تاجیک اسماعیلی ، نگاهی به نقش تربیتی خانه و مدرسه ، پاییز ۱۳۷۳

4- سید محمد میرکمالی ، روابط انسانی در آموزشگاه ، نشر سیطرون فصلنامه مدیریت در آموزش و پرورش، شماره ۱۰ تابستان ۱۳۷۳

5- راد لاهیجی، سید حسن، پدر مادر معلّم مرا خوب تربیت کن ، انتشارات شناسی

6- علی اکبر سیف ، تغییر رفتار و رفتار درمانی، نظریه و روشها ، تهران نشر دانا

7- عبدالله مجوزی، چرا تنبیه، تهران ، انتشارات اولیاء و مربیان ۱۳۷۲

8- مکارم­الاخلاق، شیخ­طبرسی

9- الهام ، هفته­نامه سلامت، 30/10/1392

10- زهرا عطایی، حقوق کودک، سامان دانش، 1384

11- دیویی، جان، تجربه و آموزش و پرورش، ترجمه ی سیداکبر میرحسینی، نشر کتاب، ۱۳۸۲

12- شاتو، ژان، مربیان بزرگ، ترجمه ی غلام حسین شکوهی، تهران، ۱۳۸۰

13- دانشمند، مهدی ، ارزش والدین و تربیت فرزند، یاس نبی، 1380

14- احمدی، محسن، روانشناسی پرورش و تربیت کودک، انتشارات شهید فهمیده

15- پرهیزکار، علی­اکبر، تشویق و تنبیه ک ن، انتشارات پیام­دبیر

16- آیین­نامۀ اجرایی مدارس مصوب شورای عالی آموزش و پرورش



منبع: http://moro5636. /